GrowMock

Boshlang‘ich ta’limdagi milliy sertifikat normativlari

Boshlang‘ich ta’limdagi milliy sertifikat normativlari sarlavhali tipografik muqova.

UDK 37.091.3:371.12(575.1)

Muallif: Bekberganova Zilola Hurmat qizi, O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti talabasi

Annotatsiya. Maqolada 2026/2027 o‘quv yilidan boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilari uchun joriy etilgan milliy sertifikatni tartibga soluvchi normativlar tahlil qilinadi. Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-iyuldagi 411-son qarori, tasdiqlangan nizom va Bilim va malakalarni baholash agentligi e’lon qilgan imtihon spetsifikatsiyasi asosida normativ asoslar, imtihonni tashkil etish talablari, sertifikat darajalari va rag‘batlantirish normativlari yoritiladi. Aniqlanishicha, sertifikat A+ dan C gacha olti darajada, uch yil muddatga beriladi; B+ va undan yuqori daraja egalariga lavozim maoshining 15 foizi miqdorida oylik ustama belgilangan. Shuningdek, normativlarni joriy etish bosqichidagi ochiq masalalar ko‘rsatib o‘tiladi. Tadqiqot birinchi imtihon o‘tkazilishidan oldingi holatni aks ettiradi.

Kalit so‘zlar: boshlang‘ich ta’lim, o‘qituvchi, milliy sertifikat, normativ hujjat, malaka imtihoni, Rash modeli, pedagogik mahorat, ustama.

Abstract. The article analyses the regulatory norms governing the national certificate in primary education, introduced for primary-school teachers in Uzbekistan from the 2026/2027 academic year. Drawing on Cabinet of Ministers Resolution No. 411 of 29 July 2026, the approved regulation and the exam specification published by the Agency for Assessment of Knowledge and Skills, it describes the legal basis, exam structure, six certificate levels (A+ to C), the three-year validity period and the 15 per cent salary supplement for holders of B+ or higher. Open issues of the implementation stage are also discussed. The study reflects the situation before the first exam session.

Keywords: primary education, teacher, national certificate, regulatory norms, qualification exam, Rasch model, pedagogical competence, salary supplement.

Kirish

Boshlang‘ich ta’lim o‘quvchining keyingi bilim olish yo‘lini belgilaydigan bosqich, shu sababli bu pog‘onadagi o‘qituvchining malakasi butun ta’lim tizimi sifatiga ta’sir qiladi. O‘zbekistonda ta’lim sifatini baholashda milliy sertifikat tizimi so‘nggi yillarda keng qo‘llanila boshlandi: u dastlab abituriyentlarning fan bo‘yicha bilimini, keyinchalik chet tillarini bilish darajasini aniqlashda ishlatildi. 2026-yil iyul oyida bu tizim boshlang‘ich sinf o‘qituvchilariga ham tatbiq etildi [1].

Yangilik ilmiy jihatdan yetarlicha yoritilmagan: tizim joriy etilganiga ko‘p vaqt bo‘lmagani sababli bu mavzuda to‘planib qolgan tadqiqotlar yo‘q, ma’lumotlar asosan normativ hujjatlar va rasmiy xabarlarda mavjud. Shu bois maqolaning maqsadi sertifikatni tartibga soluvchi normativlarni tizimlashtirib, ularning mazmuni, ya’ni imtihon talablari, baholash mezonlari va rag‘batlantirish shartlarini ko‘rsatish hamda joriy etish bosqichidagi normativ jihatdan ochiq masalalarni aniqlashdir.

Metodlar. Tadqiqotda rasmiy xabarlar va hujjatlarni tahlil qilish, solishtirma usul va tizimli yondashuv qo‘llandi. Ma’lumotlar 2026-yil 6-noyabr holatiga ko‘ra tekshirildi. Birinchi imtihon 20-noyabrga rejalashtirilgani sababli [4], natijalar statistikasi bo‘yicha xulosa chiqarilmagan; maqola tizimning me’yoriy tavsifi bilan cheklanadi.

1. Normativ-huquqiy hujjatlar tizimi

Vazirlar Mahkamasi 2026-yil 29-iyulda «Milliy sertifikat berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida» 411-son qaror qabul qildi [1; 2]. Qarorga ko‘ra, 2026/2027 o‘quv yilidan boshlab boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining bilim darajasi va pedagogik mahoratini aniqlash hamda ularga sertifikat berish tizimi yo‘lga qo‘yiladi. Xuddi shu qaror bilan huquqshunoslik fani bo‘yicha va xitoy, koreys, yapon, ispan, italyan, fors, dari, pushtu, urdu, hindiy va uyg‘ur tillari bo‘yicha ko‘p darajali milliy sertifikat berish ham joriy etilgan [1].

Qaror bilan Boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilariga milliy sertifikat berish bo‘yicha malaka imtihonlarini o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizom va sertifikatning davlat namunasi tasdiqlandi [1]. Nizom malaka imtihonlarini tashkil etish, test topshiriqlarini shakllantirish va natijalarni baholash, sertifikat berish va uning reyestrini yuritish, apellyatsiya shikoyatlarini ko‘rib chiqish hamda davlat xizmati uchun to‘lovni amalga oshirish va qaytarish tartibini belgilaydi [1]. Sertifikat berish bo‘yicha vakolatli organ Bilim va malakalarni baholash agentligi hisoblanadi [2].

Shuningdek, sertifikat natijalari Agentlikning sertifikatlar ma’lumotlar bazasi axborot tizimiga kiritiladi va uni sertifikat raqami orqali onlayn tekshirish imkoniyati yaratiladi [1]. Ikki oy ichida umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarida tizimni joriy etish bilan bog‘liq seminarlar va targ‘ibot tadbirlari o‘tkazilishi nazarda tutilgan [1].

2. Imtihonni tashkil etish va o‘tkazish normativlari

Malaka imtihonida o‘qituvchining boshlang‘ich sinflardagi fanlar mazmuni doirasidagi bilimi, o‘qitish metodikasi va pedagogik mahorati aniqlanadi [1]. Ariza my.gov.uz portali orqali elektron shaklda topshiriladi; imtihonda qatnashish uchun ariza berilgan kundagi bazaviy hisoblash miqdorining 1,5 baravari miqdorida to‘lov undiriladi [2]. Ro‘yxatdan o‘tish oktabr oxirida boshlandi, arizalar 5-noyabrgacha, to‘lov esa 6-noyabrgacha qabul qilindi va qatnashuvchilar soniga cheklov qo‘yilmagan [4; 9].

Imtihon spetsifikatsiyasi 30-oktabr kuni e’lon qilindi. Unga ko‘ra, imtihon 90 ta topshiriqdan iborat bo‘lib, bajarish uchun 3 soat vaqt beriladi; imtihon uch teng qismdan tuzilgan: ona tili va o‘qish savodxonligi, matematika, pedagogik mahorat. Topshiriqlar yopiq, vaziyatli yopiq, moslashtiruvchi va qisqa yozma javob talab qiladigan turlarga bo‘linadi [4; 5].

1-jadval. Boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilari uchun milliy sertifikat imtihonining asosiy parametrlari

Parametr Ma’lumot
Huquqiy asos Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-iyuldagi 411-son qarori [1; 2]
Vakolatli organ Bilim va malakalarni baholash agentligi [2]
Ariza topshirish my.gov.uz portali orqali, 5-noyabrgacha [4]
To‘lov Bazaviy hisoblash miqdorining 1,5 baravari; 6-noyabrgacha [2; 4]
Topshiriqlar soni va vaqt 90 ta topshiriq, 3 soat [4; 5]
Imtihon qismlari Ona tili va o‘qish savodxonligi, matematika, pedagogik mahorat (uch teng qism) [4]
Topshiriq turlari Yopiq, vaziyatli yopiq, moslashtiruvchi, qisqa yozma javob [4]
Birinchi imtihon sanasi va shakli 20-noyabr, qog‘oz shaklida [4]

Manba: [1], [2], [4], [5] asosida muallif tomonidan tuzilgan.

Imtihon shakli masalasida o‘zgarish bo‘lganini ham qayd etish kerak. Nizomda imtihon Agentlikning «onlayn test» axborot tizimi orqali tashkil etilishi ko‘zda tutilgan [1], spetsifikatsiyada ham kompyuterda topshirish belgilangan edi [5]. Biroq keyinchalik birinchi imtihon an’anaviy, ya’ni qog‘oz shaklida o‘tkazilishi e’lon qilindi. Agentlik matbuot kotibi xabariga ko‘ra, shakl talabgorlarning xohishi hisobga olinib o‘zgartirilgan; keyingi sessiyalar shakli talabgorlar soniga bog‘liq bo‘ladi, kelajakda esa to‘liq elektron shaklga o‘tish rejalashtirilgan [4].

3. Baholash va sertifikat darajalari normativlari

Imtihon natijalari xalqaro Rash modeli asosida baholanadi [2]. Imtihondan o‘tgan o‘qituvchilarga uch yil muddatga amal qiladigan A+, A, B+, B, C+ va C darajali elektron sertifikat beriladi [1; 4]. Sertifikat QR-kodli bo‘lib, natijalar bo‘yicha buyruqdan keyin bir ish kuni ichida my.gov.uz portali orqali yuboriladi [2]. Natijadan norozi talabgorlar apellyatsiya shikoyatini natijalar e’lon qilingan kundan boshlab uch kun ichida berishi mumkin [2].

2-jadval. Sertifikat darajalari va ball oraliqlari

Daraja Ball oralig‘i Ustama huquqi
A+ 70 balldan yuqori Bor
A 65–69,9 Bor
B+ 60–64,9 Bor (minimal talab darajasi)
B 55–59,9 Yo‘q
C+ 50–54,9 Yo‘q
C 46–49,9 Yo‘q

Manba: [2], [10] ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan. 46 balldan past natijalar uchun daraja manbada ko‘rsatilmagan.

Ball oraliqlari hukumat qaroriga oid rasmiy xabarda sanab o‘tilmagan [1], biroq nizomning 5-bandida aynan shunday belgilangan [10].

4. Rag‘batlantirish normativlari

2026/2027 o‘quv yilidan boshlab V+ (B+) va undan yuqori darajadagi milliy sertifikatga ega bo‘lgan, boshlang‘ich ta’lim mutaxassisligiga ega va boshlang‘ich sinflarda dars beruvchi o‘qituvchilarga lavozim maoshiga nisbatan har oyda 15 foiz miqdorida qo‘shimcha ustama to‘lanadi [1; 2]. Ustama Davlat byudjeti mablag‘lari hisobidan, sertifikatning amal qilish muddati davomida, tegishli ta’lim tiliga mos ravishda barcha fanlar bo‘yicha to‘lanadi [1]. Sertifikat muddati tugagach, ustama ham to‘xtaydi [4].

Demak, ustama uchta shartning bir vaqtda bajarilishiga bog‘liq: mutaxassislik, boshlang‘ich sinflarda dars berish va B+ dan past bo‘lmagan daraja. Mutaxassisligi boshqa bo‘lgan yoki boshlang‘ich sinfda dars bermayotgan o‘qituvchi sertifikat olsa ham, manbalarga ko‘ra, ustama huquqiga ega bo‘lmaydi [2].

5. Muhokama

Birinchidan, tizim mazmunan chet tili sertifikatidan farq qiladi. Chet tilini bilish darajasini aniqlash bo‘yicha milliy sertifikatda to‘rt bo‘lim o‘rtachasi asosida B1, B2 yoki C1 daraja belgilanadi va u ikki yil amal qiladi [7; 8]. Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari sertifikati esa olti pog‘onali (A+ dan C gacha) va uch yil amal qiladi [1]. Ikkala tizimda ham Rash modeli qo‘llanishi umumiy metodologik yaqinlikni ko‘rsatadi [2; 7].

Ikkinchidan, imtihon mazmunida o‘qituvchining predmet bilimi bilan birga pedagogik mahorati ham o‘lchanadi: imtihonning uchdan bir qismi pedagogik mahoratga ajratilgan [4]. Bu yondashuv sertifikatni faqat fan bo‘yicha test emas, kasbiy malaka ko‘rsatkichiga yaqinlashtiradi. Biroq 90 ta topshiriqli test orqali pedagogik mahoratni qay darajada to‘liq aniqlash mumkinligi masalasi alohida empirik tadqiqotni talab qiladi.

Uchinchidan, joriy etish jarayonida ochiq masalalar kuzatildi. Nizomning 8-bandiga ko‘ra, imtihonga kiritiladigan fanlar, savollar soni va turlari, vaqt me’yori hamda baholash mezonlari vakolatli organ tomonidan tasdiqlanib, rasmiy saytda e’lon qilinishi kerak [6]. Amalda esa ro‘yxatdan o‘tish oktabr oxirida boshlangan paytda spetsifikatsiya hali e’lon qilinmagan edi, u 30-oktabrda, ariza qabuli tugashidan olti kun oldin e’lon qilindi [4; 6]. Shuningdek, imtihon shakli ham e’lon qilingan spetsifikatsiyadan farq qildi [4; 5]. Bu holat talabgorlarning tayyorgarlik vaqtiga ta’sir qilishi mumkin.

To‘rtinchidan, tizimning real samaradorligi hozircha baholanishi mumkin emas. Birinchi imtihon hali o‘tkazilmagan, shu sababli o‘tish ko‘rsatkichlari, ball taqsimoti va ustama oluvchilar soni bo‘yicha ma’lumot yo‘q. Bu masala keyingi tadqiqotlar uchun asosiy yo‘nalish bo‘lib qoladi.

Xulosa

Tahlil shuni ko‘rsatdiki, boshlang‘ich ta’limdagi milliy sertifikat normativlari asosini Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-iyuldagi 411-son qarori va u bilan tasdiqlangan nizom tashkil etadi, vakolatli organ sifatida Bilim va malakalarni baholash agentligi belgilangan. Imtihon 90 topshiriqdan iborat bo‘lib, uch soat davom etadi va uch teng qismni (ona tili hamda o‘qish savodxonligi, matematika, pedagogik mahorat) qamraydi. Natijalar Rash modeli asosida baholanadi, sertifikat A+ dan C gacha olti darajada, uch yil muddatga beriladi. B+ va undan yuqori daraja egalariga, mutaxassislik va boshlang‘ich sinfda dars berish shartlari bajarilganda, maoshga 15 foiz ustama to‘lanadi.

Tavsiyalar: imtihon mazmuni va baholash mezonlarini o‘qituvchilarga imtihondan oldin yetarli muddatda yetkazish; birinchi sessiya natijalari e’lon qilingach, ball taqsimoti va daraja bo‘yicha ochiq statistikani nashr etish; pedagogika universitetlarida bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini sertifikat talablariga tayyorlash mazmunini ko‘rib chiqish; kelgusi tadqiqotlarda sertifikat natijalari bilan o‘quvchilar o‘zlashtirishi o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganish.

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. UzA. Boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilariga milliy sertifikat berish bo‘yicha malaka imtihonlarini o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizom tasdiqlandi. 01.08.2026. URL: https://uza.uz/ar/posts/boshlangich-talim-oqituvchilariga-milliy-sertifikat-berish-boyicha-malaka-imtihonlarini-otkazish-tartibi-togrisidagi-nizom-tasdiqlandi\_890428 (murojaat sanasi: 06.11.2026).
  2. Zamin.uz. Ushbu o‘qituvchilarga xushxabar: B+ sertifikati uchun 15% ustama to‘lanadi. URL: https://zamin.uz/uz/jamiyat/215239-oqituvchilariga-xushxabar-b-sertifikati-uchun-15-foiz-ustama-tolanadi.html (murojaat sanasi: 06.11.2026).
  3. InfoEdu.uz. Boshlang‘ich sinf sertifikat imtihoni spetsifikatsiyasi e’lon qilindi. 30.10.2026. URL: https://infoedu.uz/boshlangich-sinf-sertifikat-spetsifikatsiyasi-elon-qilindi (murojaat sanasi: 06.11.2026).
  4. InfoEdu.uz. Boshlang‘ich sinf sertifikat imtihoni 20-noyabrda qog‘oz shaklida o‘tadi. 01.11.2026. URL: https://infoedu.uz/boshlangich-sinf-sertifikat-qogoz-shaklida-20-noyabr (murojaat sanasi: 06.11.2026).
  5. Ta’lim xabarlari. Boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilari uchun milliy sertifikat imtihoni spetsifikatsiyasi e’lon qilindi. URL: https://talimxabarlari.uz/82274/ (murojaat sanasi: 06.11.2026).
  6. Ta’lim xabarlari. Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun milliy sertifikat imtihoni spetsifikatsiyasi e’lon qilinmagan: o‘qituvchilar imtihonga qanday tayyorlanadi? URL: https://talimxabarlari.uz/81819/ (murojaat sanasi: 06.11.2026).
  7. InfoEdu.uz. CEFR multilevel baholash tizimi, ballar va darajalar. URL: https://infoedu.uz/multilevel-imtihonida-ball-berish-tartibi-mart-oyidan-boshlab-ozgardi (murojaat sanasi: 06.11.2026).
  8. InfoEdu.uz. CEFR natijalari qachon chiqadi — 2026 sessiyalari. URL: https://infoedu.uz/cefr-imtihoni-natijalari-e%CA%BClon-qilindi (murojaat sanasi: 06.11.2026).
  9. Ta’lim xabarlari. Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun milliy sertifikat imtihonida talabgorlar soniga limit qo‘yilmagan. URL: https://talimxabarlari.uz/81802/ (murojaat sanasi: 06.11.2026).
  10. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-iyuldagi 411-son «Milliy sertifikat berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori, 1-ilova (Nizom), 5-band. URL: https://lex.uz/uz/docs/-8362485 (murojaat sanasi: 06.11.2026).